Son güncelleme: 20 Ekim 2026
20’lik diş kulak çınlaması yapar mı sorusunun kısa cevabı, ilişkinin mümkün ama çoğu zaman dolaylı olduğudur. 20’lik dişin kulağa vuran ağrı yapması iyi bilinen bir durumdur, çünkü alt dişler ile kulağın ön bölümü aynı sinirin dallarından duyu alır. Çınlama ise daha çok çene eklemi ve çiğneme kaslarındaki gerginlikle birlikte bildirilir.
20’lik diş kulak çınlaması ya da kulak ağrısı düşündüren bir şikâyette sorunun dişten mi kulaktan mı geldiğini ayırmak için diş muayenesi ile kulak burun boğaz (KBB) muayenesi çoğu zaman birlikte gerekir. Smile Craft olarak Antalya’daki kliniğimizde 20’lik dişi, çevresindeki diş etini ve çene eklemini değerlendiriyoruz. Aşağıda belirtileri ayıran ipuçlarını ve hangi durumda beklemeden başvurmanız gerektiğini anlatıyoruz.
20’lik diş kulak ağrısı neden yapar?
20’lik diş kulak ağrısını yansıyan ağrı yoluyla yapar: ağrının kaynağı dişte veya dişin çevresindeki dokudadır, fakat beyin bu ağrıyı kulaktan geliyormuş gibi algılar. Alt 20’lik dişlere ve kulağın ön bölümüne duyu taşıyan sinirler, beşinci kafa siniri olan trigeminal sinirin alt çene dalından ayrılır.
Kulak yolunun ön duvarına, kulak zarının ön kısmına ve kulak kepçesinin ön bölümüne giden kulak-şakak siniri (aurikülotemporal sinir) bu dalın kollarından biridir. Alt dişlere, dile, yanağın iç yüzüne ve çene eklemine giden sinirler de aynı daldan çıkar. Uyarılar beyinde ortak merkezlerde toplandığı için güçlü bir diş ağrısı kulağın içinden geliyormuş gibi hissedilebilir. Kulak ağrısıyla başvuran ve kulağında bir sorun bulunmayan kişilerde diş kaynaklı nedenler, kulak burun boğaz literatüründe en sık sayılan gruplar arasındadır.
20’lik dişte kulağa vuran ağrının başlıca kaynakları yarı gömülü dişin üzerindeki diş eti kapağının iltihabı (perikoronit), derin çürüğe bağlı sinir iltihabı ve kök ucunda gelişen iltihap veya apsedir. Ağrı genellikle sorunlu dişle aynı taraftadır. Ağrının çiğnerken, sıcak veya soğuk bir şey içerken ya da dişe dokunulduğunda artması, kaynağın dişe yakın olduğunu düşündüren bir ipucudur.
20’lik diş kulak çınlaması yapar mı?
20’lik dişin tek başına kulak çınlamasına yol açtığını gösteren güçlü bir bilimsel kanıt yoktur, ancak ikisi arasında dolaylı bağlantılar bildirilmektedir. En çok üzerinde durulan bağlantı çene eklemi ve çiğneme kaslarıdır: ağrılı bir 20’lik, kişinin çiğneme biçimini değiştirebilir, kasları gerebilir ve çene ekleminin zorlanmasına katkıda bulunabilir.
Çene eklemi rahatsızlığı (temporomandibular eklem rahatsızlığı, TME) olan kişilerle yapılan çalışmalarda çınlama, böyle bir rahatsızlığı olmayanlara göre belirgin olarak daha sık bildirilmiştir. Çene hareketleriyle şiddeti veya tonu değişen çınlamaya somatosensoriyel çınlama denir. Somatosensoriyel çınlaması olan 47 kişinin incelendiği küçük bir çalışmada bu kişilerin neredeyse tamamında çene eklemi sorunu saptanmıştır. Bulgular bir birlikteliği gösterir, nedenin her zaman çene veya diş olduğunu kanıtlamaz.
Olası açıklamalardan biri sinir ve kas komşuluğudur. Orta kulaktaki küçük kaslardan biri olan kulak zarı gerici kas (tensor timpani) ile östaki borusunun açılmasına yardım eden kas, çiğneme kaslarıyla aynı sinir dalından uyarı alır. Beyinde sesi işleyen merkezler ile yüz ve çeneden duyu taşıyan sinir yolları arasında da bağlantılar tanımlanmıştır. Çiğneme kaslarında süren gerginliğin bu yollar üzerinden çınlama ya da dolgunluk algısını etkileyebileceği düşünülmektedir.
20’lik dişle çınlama arasındaki ilişkiyi doğrudan inceleyen araştırmalar ise sınırlıdır. Literatürde, alt 20’lik dişinde ağrı olan ve aynı tarafta çınlama, kulakta dolgunluk ve kalın sesleri duymada güçlük tarif eden bir kişinin olgu sunumu gibi örnekler yer alır, fakat tek tek vakalar genelleme yapmaya yetmez. Çınlamanız varsa 20’lik dişinizi ilk ve tek açıklama olarak görmemek, kulağınızın da muayene edilmesini sağlamak daha güvenli bir yoldur.
20’lik diş kulakta basınç ve tıkanma hissi yapar mı?
20’lik diş kulakta basınç veya tıkanma hissini kulak yolunu kapatarak yapmaz, fakat dolaylı yoldan bu hisse katkıda bulunabilir. Kulakta dolgunluk hissi, çene eklemi rahatsızlığı olanlarda en sık bildirilen kulak şikâyetlerinden biridir ve bu kişilerin bir bölümünde kulak muayenesi tamamen normal çıkar.
Perikoronit sırasında 20’liğin çevresindeki dokular şişer, iltihap çiğneme kaslarına yaklaştıkça ağız açma kısıtlanır ve kaslar gerilir. Kulağın hemen önünde duran çene eklemi ile çevresindeki kaslardaki bu gerginlik, kulakta dolgunluk, basınç ya da kulağın da şişmiş olduğu hissi olarak tarif edilebilir. 20’lik çekiminden sonraki ilk günlerde ağız açmada geçici kısıtlılık ve kulak çevresinde gerginlik de benzer bir tablo oluşturabilir.
Kulakta tıkanma hissinin dişle ilgisi olmayan sık nedenleri de vardır. Kulak kiri birikimi, soğuk algınlığı ya da alerji sırasında östaki borusunun iyi çalışmaması, uçak yolculuğu ve dalış sonrası basınç farkı, orta kulakta sıvı birikmesi ve işitme kaybı tıkanma hissi yapabilir. Tıkanma hissine işitmede azalma eşlik ediyorsa, özellikle de bu azalma birkaç gün içinde başladıysa KBB değerlendirmesi geciktirilmemelidir.
20’lik diş kulak ve boğaz ağrısını birlikte yapar mı?
Alt 20’lik dişin çevresindeki iltihap kulak ve boğaz ağrısını birlikte yapabilir, çünkü diş ağzın en arkasında, yutak ve bademcik bölgesine çok yakın durur. Perikoronitte yutkunurken ağrı, boğazda batma hissi, ağız açmada güçlük ve aynı taraftaki kulağa vuran ağrı bir arada görülebilir.
İltihap ilerlediğinde çene altındaki lenf bezleri büyüyüp ağrıyabilir, yanakta şişlik, ağızda kötü tat ve koku, halsizlik ve ateş tabloya eklenebilir. Daha seyrek olarak enfeksiyon yüz ve boyundaki doku boşluklarına yayılır. Kök ucunda gelişen diş apsesi de aynı yolları izleyebilir. Yutkunma ya da nefes almada zorlanma, ses değişikliği, dilin yukarı itilmesi ve boyunda hızla büyüyen şişlik hava yolunun daralabileceğini gösteren acil işaretlerdir. Böyle bir durumda diş hekimini beklemeden en yakın acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır.
Kulak ve boğaz ağrısının birlikte olması her zaman dişi göstermez. Bademcik iltihabı, yutak iltihabı ve bademcik çevresinde gelişen apse de yutkunurken kulağa vuran ağrı yapar. Ağız açıldığında 20’liğin üzerindeki diş eti şiş ve kırmızıysa, dişe veya diş etine dokunmak ağrıyı artırıyorsa kaynak dişe yakın olabilir. Bademcikler büyümüş, üzerlerinde beyaz noktalar oluşmuşsa boğaz kaynaklı bir enfeksiyon daha olası hâle gelir.
20’lik diş kulak iltihabı yapar mı?
20’lik dişten kaynaklanan ağrı kulakta hissedilse de kulakta iltihap olduğu anlamına gelmez. Yansıyan ağrıda kulak yolu ve kulak zarı muayenede çoğu zaman normal görünür. Orta kulak iltihabı ise genellikle soğuk algınlığı ya da grip gibi burun ve geniz enfeksiyonlarının ardından, östaki borusu üzerinden gelişir.
Kulak iltihabını düşündüren bazı işaretler vardır. Orta kulak iltihabında kulak ağrısına ateş, işitmede azalma ve bazen kulak akıntısı eşlik eder. Dış kulak yolu iltihabında kulak yolunda kaşıntı, akıntı ve kulak kepçesi oynatıldığında artan ağrı görülür, zaman zaman çınlama da eklenir. Dişten gelen ağrıda bu bulgular beklenmez, görüldüklerinde değerlendirmeyi KBB hekimi yapar.
Bazen iki sorun aynı anda bulunur. Soğuk algınlığının ardından gelişen bir orta kulak iltihabı ile sürmekte olan bir 20’liğin ağrısı aynı haftaya denk gelebilir. Dişte bir neden bulunması kulakta ayrı bir hastalığın olmadığını göstermez, bu yüzden kulak muayenesi atlanmamalıdır.
Kulak çınlamasının dişle ilgisi olmayan nedenleri nelerdir?
Kulak çınlamasının en sık nedenleri kulağın ve işitme sisteminin kendisiyle ilgilidir. Yaşa veya gürültüye bağlı işitme kaybı, kulak kiri tıkacı, orta ve dış kulak iltihapları, Meniere hastalığı ve bazı ilaçlar çınlama yapabilir. Kaygı, depresyon, diyabet ve tiroid bozuklukları gibi genel sağlık durumları da çınlamayla ilişkilendirilir.
- Kulak kiri tıkacı ve kulak yolunda yabancı cisim
- Orta kulak iltihabı, orta kulakta sıvı birikmesi ve dış kulak yolu iltihabı
- Yaşla ya da yüksek sese maruz kalmayla gelişen işitme kaybı
- Meniere hastalığı gibi iç kulak hastalıkları
- Yüksek tansiyon ve damarlarla ilgili durumlar
- Bazı ilaçların yan etkileri
- Kaygı, stres ve uyku düzensizliği
Gürültüye bağlı çınlama sık rastlanan bir tablodur. Konser, eğlence mekânı, kulaklıkla yüksek sesle dinlenen müzik veya gürültülü bir iş ortamından sonra başlayan çınlama çoğunlukla iç kulaktaki duyu hücrelerinin zorlanmasıyla ilgilidir. Diş tedavisinde kullanılan aletlerin sesi de duyarlı kişilerde kısa süreli bir çınlamaya katkıda bulunabilir. 20’lik ağrısı ile çınlama aynı dönemde başladığında bile bu nedenlerin gözden geçirilmesi gerekir.
Çınlamanın niteliği de ipucu verir. Nabızla aynı ritimde atan (pulsatil) çınlama kısa sürede hekime gösterilmelidir, çünkü damar ve kan akışıyla ilgili nedenleri düşündürebilir. Yüksek tansiyon da bu nedenler arasında sayılır. Tek kulakta başlayan, işitme kaybıyla birlikte gelen ya da giderek artan çınlama da KBB muayenesini öne çıkaran özelliklerdir.
Şikâyet dişten mi kulaktan mı kaynaklanıyor?
Belirtilere eşlik eden bulgular, şikâyetin dişten mi kulaktan mı kaynaklandığını ayırt etmeye yardımcı olur, fakat ayrımı netleştiren muayenedir. Ağrının çiğnemeyle, dişe dokunmakla, sıcak ve soğukla artması dişi, işitmede azalma, akıntı ve kulak kepçesi oynatılınca artan ağrı ise kulağı daha olası kılar.
| Belirti | Dişten kaynaklanıyorsa olası işaretler | Kulak ya da boğaz kaynaklıysa olası işaretler | İlk değerlendirme |
|---|---|---|---|
| Kulak ağrısı | Çiğnerken, ısırırken ya da sıcak ve soğukla artar, 20’liğin üzerindeki diş eti şiş ve hassastır | Kulak kepçesi oynatılınca artar, akıntı, ateş ya da işitmede azalma eşlik eder | Diş bulgusu varsa diş hekimi, kulak bulgusu varsa KBB |
| Kulak çınlaması | Çene hareketiyle, diş sıkmayla ya da çene kaslarına bastırınca şiddeti değişir, çene ekleminde ses veya ağrı vardır | İşitme kaybı, gürültüye maruz kalma, baş dönmesi ya da tek kulakta ani başlangıç vardır | Önce KBB, çene bulgusu varsa diş hekimi de |
| Kulakta basınç ve tıkanma | Ağız açma kısıtlıdır, yanakta ve çene köşesinde şişlik ya da kas gerginliği vardır | Soğuk algınlığı, alerji, uçak yolculuğu ya da kulak kiri sonrası başlar, işitme azalır | Çoğu zaman KBB, çene bulgusu varsa diş hekimi |
| Kulak ve boğaz ağrısı birlikte | Yutkunurken 20’lik tarafında batma, ağız açmada güçlük, ağızda kötü tat | Bademciklerde büyüme ve beyaz noktalar, kulakta akıntı | Diş eti şişse diş hekimi, boğaz bulgusu öndeyse KBB ya da aile hekimi |
| Çekim sonrası kulak ağrısı | Çekimden 2-4 gün sonra artan, çekim boşluğundan kulağa ve göze yayılan ağrı, kötü tat | Zamanlaması çekimle örtüşmeyen, akıntılı ya da ateşli kulak ağrısı | Çekimi yapan diş hekimi |
Tablo yalnız yön gösterir. Aynı kişide hem diş hem kulak kaynaklı bir sorun bulunabilir, çene eklemi ise iki alanın tam ortasında durur. Belirtiler birden fazla sütuna uyuyorsa iki muayenenin de yapılması gerekir.
Diş hekimi ve KBB muayenesinde nelere bakılır?
Diş hekimi muayenesinde 20’lik dişin konumu, üzerindeki diş etinin durumu, komşu dişler, ısırma ve ağız açma miktarı ile çene eklemi değerlendirilir. KBB muayenesinde ise kulak yolu ve kulak zarına bakılır, gerektiğinde işitme testi yapılır. İki muayene birbirinin yerini tutmaz, birbirini tamamlar.
Diş muayenesinde ağrının nerede başladığı, ne zaman arttığı ve çiğnemeyle ilişkisi sorulur. 20’liğin sürme durumu ve kök yapısı panoramik röntgenle incelenir, dişin alt çene sinir kanalına yakınlığı gibi ayrıntılar gerektiğinde üç boyutlu tomografiyle değerlendirilir. Çene ekleminin önüne ve çiğneme kaslarına hafifçe bastırılarak hassasiyete, ağız açılıp kapanırken eklemde ses veya kayma olup olmadığına bakılır. Dişlerde sıkma ve gıcırdatmaya bağlı aşınma izleri de not edilir.
KBB muayenesinde kulak yolu ve kulak zarı otoskopla incelenir. Kulak kiri, kulak yolunda iltihap veya kulak zarının arkasında sıvı gibi bulgular bu aşamada ortaya çıkar. Çınlama ya da tıkanma şikâyetinde işitme testi (odyometri) ve orta kulak basıncını ölçen timpanometri istenebilir. Baş dönmesi, ani işitme kaybı ya da tek taraflı ilerleyen çınlama varsa ek tetkikler planlanabilir.
Smile Craft olarak muayenede kulakla ilgili bir bulgu ya da şüphe olduğunda kişiyi KBB değerlendirmesine yönlendiriyoruz. Kulak muayenesi normal çıkan ve ağrısı süren kişilerde ise diş ve çene muayenesi sıradaki adımdır.
Hangi durumlarda beklemeden hekime başvurmalısınız?
Ateş, yüzde ya da boyunda yayılan şişlik, yutkunma ya da nefes alma güçlüğü, ani işitme kaybı ve baş dönmesiyle gelen tek taraflı ani çınlama beklemeden değerlendirilmesi gereken durumlardır. Diş kaynaklı bir enfeksiyonun yayılması da iç kulağı ilgilendiren ani sorunlar da zamanında müdahale edilmediğinde kalıcı sonuçlar doğurabilir.
| Durum | Neden önemli | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| Nefes almada zorlanma, yutkunamama, ses değişikliği, dilin yukarı itilmesi | Enfeksiyonun boyundaki dokulara yayılıp hava yolunu daraltabileceğini gösterebilir | Hemen 112 ya da en yakın acil servis |
| Ateşle birlikte yüzde, çene altında ya da boyunda hızla büyüyen şişlik | Diş kaynaklı enfeksiyonun yayıldığını düşündürür | Aynı gün diş hekimi, ulaşılamıyorsa acil servis |
| Ağzın belirgin biçimde açılamaması ve artan ağrı | İltihabın çiğneme kaslarına ulaştığını gösterebilir | Aynı gün diş hekimi |
| Birkaç gün içinde gelişen ani işitme kaybı, yanında çınlama olsun ya da olmasın | Ani işitme kaybının 24 saat içinde değerlendirilmesi önerilir | Aynı gün KBB ya da acil servis |
| Tek kulakta ani çınlama ile birlikte baş dönmesi ya da yüzde güçsüzlük | İç kulak ya da sinir sistemiyle ilgili bir sorunu düşündürebilir | Acil servis |
| Kafa travmasından sonra başlayan çınlama | Kulak ya da kafa içi yaralanma olasılığı dışlanmalıdır | Acil servis |
| Nabızla aynı ritimde atan çınlama | Damar ve kan akışıyla ilgili nedenler araştırılmalıdır | Kısa süre içinde hekim değerlendirmesi |
| Çekimden 2-4 gün sonra artan, kulağa yayılan ağrı | Çekim boşluğunda iyileşme bozulmuş olabilir | Çekimi yapan diş hekimi |
Ağrı kesici kulaktaki ağrıyı hafifletse bile şişlik, ateş ya da ağız açma kısıtlılığı sürüyorsa kaynak ortadan kalkmış değildir. Kaynak dişin üzerindeki diş eti kapağında ya da kök ucunda durdukça ilaçla gelen rahatlama çoğu zaman geçicidir. Antibiyotikle geçmeyen diş iltihabı da çoğunlukla kaynağın yerinde durmasıyla ilgilidir. İlacın türüne ve süresine hekiminiz karar verir.
20’lik diş çekilirse kulak çınlaması geçer mi?
20’lik dişin çekilmesinin kulak çınlamasını geçireceğini önceden söylemek mümkün değildir. Kulağa vuran ağrının kaynağı perikoronit ya da dişteki iltihapsa, kaynak tedavi edildiğinde kulaktaki ağrının da azalması beklenir. Çınlama kulak, işitme ya da başka nedenlerle ilgiliyse çekim bu nedeni değiştirmez.
Çekim kararı kulak şikâyetine göre değil, dişin kendisinde ya da çevresinde bulunan sorunlara göre verilir. Tekrarlayan perikoronit, onarılamayacak çürük, kök ucunda iltihap, kist ve önündeki dişe verilen zarar gibi gerekçeler çekimi gündeme getirir. Kulak çınlaması tek başına bir çekim gerekçesi sayılmaz. Çekim gerekiyorsa 20’lik diş çekimi dişin gömülülük derecesine, kök yapısına ve sinir kanalına yakınlığına göre planlanır.
Çekimden sonraki ilk günlerde kulak çevresinde hafif ağrı ve ağız açarken gerginlik hissedilebilir. Ağrının çekimden 2-4 gün sonra azalmak yerine artması, çekim boşluğundan kulağa ve göze doğru yayılması ve ağızda kötü tat bırakması alveolit (kuru soket) belirtisi olabilir. Çekim sonrası hangi belirtilerin iyileşme sürecinde normal sayıldığını bilmek, hem gereksiz endişeyi hem de gecikmeyi önler.
Sıkça Sorulan Sorular
Çınlama hangi kulaktaysa sorunlu 20’lik de o tarafta mıdır?
Dişten yansıyan ağrı çoğunlukla sorunlu dişle aynı taraftaki kulakta hissedilir. Çınlama için böyle bir kural koymak zordur, çünkü çınlamanın nedenleri çok çeşitlidir. Aynı tarafta hem çınlama hem 20’lik ağrısı olması bir ipucudur, fakat kulak muayenesi yapılmadan şikâyet dişe bağlanmamalıdır. Tek kulakta ani başlayan çınlama ayrıca beklemeden KBB hekimine gösterilmelidir.
20’lik diş sürerken kulağa vuran ağrı normal mi?
Sürme sırasında dişin üzerindeki diş etinde hafif hassasiyet ve kısa süreli sızı olabilir. Ağrı kulağa vuruyor, yanak şişiyor, ağız açmak zorlaşıyor ya da ağızda kötü tat oluşuyorsa perikoronit gelişmiş olabilir. Belirtiler bu yöndeyse beklemek yerine diş hekimine görünmek gerekir, çünkü iltihap yayılmadan ele alındığında kontrol altına almak daha kolaydır.
Çınlama çene hareketiyle değişiyorsa ne anlama gelir?
Ağız açıp kapatırken, dişleri sıkarken ya da çene kaslarına bastırırken şiddeti ya da tonu değişen çınlama somatosensoriyel çınlama olarak adlandırılır. Böyle bir çınlamada çene eklemi ve çiğneme kaslarının katkısı daha olasıdır. Tanıyı KBB hekimi ile diş hekimi birlikte netleştirir ve çene eklemi değerlendirmesi bu kişilerde muayenenin bir parçası olur.
Diş sıkma ve gıcırdatma kulak şikâyetlerini artırır mı?
Gece veya gündüz diş sıkmak çiğneme kaslarını ve çene eklemini zorlar. Çene eklemi rahatsızlığı olanlarda kulak ağrısı, dolgunluk hissi ve çınlama sık bildirildiği için diş sıkma bu şikâyetlere katkıda bulunabilir. Muayenede dişlerdeki aşınma ve kaslardaki hassasiyet değerlendirilir, gerekirse gece plağı gibi seçenekler konuşulur. Plağın çınlamayı geçireceği önceden söylenemez.
Antibiyotikten sonra kulak ağrısı geçtiyse 20’lik yine de kontrol edilmeli mi?
Kontrol edilmesi önerilir. İlaç, perikoronitin ya da diş iltihabının o anki atağını sakinleştirebilir, fakat yarı gömülü dişin üzerindeki diş eti kapağı ya da dişteki çürük yerinde durdukça iltihap tekrarlayabilir. Muayenede dişin konumuna ve iltihabın kaynağına bakılarak dişin korunmasının mı çekilmesinin mi daha uygun olduğu değerlendirilir.
Üst 20’lik diş de kulak ağrısı yapar mı?
Üst 20’likler de yüze, şakağa ve kulak çevresine yayılan ağrı yapabilir, çünkü üst dişler de trigeminal sinirin bir dalından duyu alır. Üst azı dişlerinin kökleri üst çene sinüsüne (maksiller sinüs) yakın olduğu için sinüs iltihabı da üst arka dişlerde ağrı gibi hissedilebilir. Kulak ağrısına burun tıkanıklığı ve yüzde dolgunluk eşlik ediyorsa sinüs kaynaklı nedenler de akla gelmelidir.
20’lik diş kaynaklı kulak ağrısı kaç gün sürer?
Süre ağrının kaynağına bağlıdır. Perikoronit tedavi edildiğinde ağrı çoğu zaman birkaç gün içinde gerilemeye başlar. Çekimden sonraki olağan ağrı ilk 2-3 günde belirgindir, ardından azalır. Bir haftayı aşan, giderek artan ya da ateşle birlikte gelen kulak ağrısının yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Kulak çınlaması ya da kulağa vuran ağrıyla birlikte 20’lik dişinizde şişlik, hassasiyet veya ağız açmada kısıtlılık varsa dişin ve çene ekleminin muayene edilmesi gerekir. Smile Craft olarak Antalya’daki kliniğimizde bu muayeneyi yapıyor, kulakla ilgili bir şüphe olduğunda KBB değerlendirmesi planlamanızı öneriyoruz. Çınlamanız işitme kaybı, baş dönmesi ya da ani başlangıçla geliyorsa diş muayenesini beklemeden KBB hekimine ya da acil servise başvurun.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kişiye özel değerlendirme muayene sonrası yapılır.
İlgili İçerikler
